Tieán boä trong vieäc truyeàn thoâng baèng Vieät ngöõ
trong neàn Kinh teá Nhò phaân
Haøng naêm chuùng toâi thöïc hieän baûn baùo caùo veà nhöõng tieán boä cuûa vieäc xöû duïng Vieät ngöõ trong vieäc truyueàn thoâng. Ñaây laø baûn baùo caùo thöù 4 keå töø naêm 1995. Qua khuoân khoå giôùi haïn cuûa trang nhaø chuùng toâi chæ trình baøy phaàn toùm löôïc. Ñoäc giaû caàn chi tieát veà nhöõng baùo caùo naøy xin lieân laïc vôùi chuùng toâi.
Gôûi Fax baèng Vieät ngöõ töø maùy ñieän toaùn ñeán duïng lieäu
Trong naêm 1998 hôn 16 ngaøn ngöôøi Vieät trong nöôùc ñaõ moùc noái vôùi Internet. Theo döï ñoaùn soá löông naùy seõ taêng gaáp 3 trong naêm 1999, töùc loái 50 ngaøn. Moät con soá raát khieâm nhöôøng so vôùi tieâu chuaån quoác teá. Tuy nhieân vôùi haøng trieäu maùy ñieän thoaïi saép ñöôïc thieát laäp trong voøng 1, 2 naêm nöõa chuùng ta seõ coù theâm phöông tieän truyeàn thoâng. Maùy Fax vaø maùy queùt (scanner) ngaøy moät reû, raát thích hôïp vôùi khaû naêng cuûa gia ñình trung löu trong nöôùc. Fax seõ laø phöông tieän truyeàn thoâng höõu hieäu sau Internet. Chuùng ta ñaõ coù ñuû phöông tieän ñeå gôûi Fax baèng Vieät ngöõ, töø Duø khoâng coù moùc noái vôùi Internet, vôùi duïng lieäu ñôn giaûn chuùng ta coù theå gôûi fax vôùi caùc theå thöùc neâu treân.
Chuùng toâi ñaõ thí nghieäm gôùi trang nhaø Vieät ngöõ ñeán maùy fax ñi khaép nôi treân theá giôùi. Ñaây laø moät dòch vuï quan troïng maø moïi ngöôøi ñeàu coù theà thöïc hieän nhö thöông vuï coù tính caùch gia ñình. Tuy email ñôn giaûn nhöng khoâng coù tính chaát baûo maät, ngoaøi ra caàn phaûi coù moùc noái vôùi Internet. Gôûi Fax qua trung gian maùy ñieän toaùn (dó nhieân laø khoâng caàn coù maùy fax) an toaøn vaø baûo maät hôn. Ngöôøi gôûi seõ nhaän ñöôïc baùo tin xaùc nhaän fax ñaõ ñeán tay ngöôøi nhaän vaø chæ phaûi traû phí toån cho nhöõng fax ñaõ ñöôïc gôûi ñeán nôi, neáu coù trôû ngaïi fax seõ ñöôïc chuyeån tieáp cho ñeán khi hoaøn taát coâng taùc.
Chöông trình gôûi fax ñöôïc cung caáp mieãn phí. Leä phí gôûi fax qua maùy ñieän toaùn thay ñoåi tuøy nôi nhaän. Moïi tin töùc lieân quan ñeán dòch vuï naøy, xin lieân laïc vôùi taùc giaû.
Caùc thaûo trình Vieät nam tieán haønh vieäc thöïc hieän nhu lieäu veà Font Recognition
Moät soá thaûo trình vieân taïi coâng ty Vinatec taïi saigoøn ñang cho thöû beta nhu lieäu nhaän daïng caùc phoâng chöõ VNI-Times, VNI-Helve and VNI-Couri. Hieän nay taïi Baéc Myõ kyõ thuaät Voice Recognition phaùt trieãn raát nhanh vôùi nhieàu aùp duïng (Xem Tin hoïc Tuaàn 52). Ñaây laø moät tin raát phaán khôûi, vì nhö ñaõ trình baøy treân chuùng ta seõ duøng nhu lieäu naøy ñeå ra leänh mieäng, baèng tieáng Vieät, cho maùy ñieän toaùn, gôûi vaø nhaän email baèng Vieät ngöõ, thoâng baùo tin töùc khí töôïng, giao thoâng v.v. .
Windows NT 5.0 hoå trôï Vieät ngöõ
Windows NT ngaøy caøng ñöôïc phoå caäp trong giôùi Tin hoïc. baùch phaân xöû duïng chöông trình ñieàu haønh naøy gia taêng nhanh choùng trong thôøi gian gaàn ñaây vaø coù theå thay theá nhöõng heä ñieàu haønh khaùc nhö UNIX. AÁn baûn môùi nhaát maø coâng ty Microsoft döï ñònh tung ra thò tröôøng laø aán baõn Windows NT 5.0. Moät öu ñieåm quan troïng cuûa aán baûn naøy laø hoå trôï ña ngoân ngöõ trong ñoù coù Vieät ngöõ. Thaønh phaàn lieân quan ñeán phoâng chöõ laø Uniscribe, moät boä bieân soaïn cho Unicode, The new Unicode Script Processor (USP10.DLL), goàm nhieàu nhu lieäu tieän ích API. Uniscribe hoå trôï ña ngoân ngöõ, loaïi töôïng hình nhö chöõ AÙ raäp (Arabic), AÁn (Indian), vaø Thaùi (Thai); hay ngoân ngöõ vieát töø phaûi nhö AÙ raäp, Do thaùi. Vieät ngöõ ñöôïc Windows NT 5.0 hoå trôï 100% (xem hình döôùi ñaây).

Ñaây laø moät thöû thaùch ñeå caùc nhaø thaûo trình treû cuûa Vieät nam thöïc hieän nhu lieäu caàn thieát cho coäng ñoàng.
Cuõng caàn löu yù baïn ñoïc laø Unicode hoå trôï hôn 100 ngoân ngöõ ñang ñöôïc xöû duïng treân theá giôùi. Chuùng toâi ñaõ xöû duïng Unicode qua chöông trình bieân soaïn Global Writer. Qua ñoù chuùng toâi coù theå thöïc hieän vaên baûn vôùi nhieàu ngoân ngöõ khaùc nhau, thí duï Vieät ngöõ troän laãn vôùi Hoa, Nhaät, Anh, Phaùp, Hindu, v.v... Global Writer laø chöông trình bieân soaïn ña ngoân ngöõ thích hôïp cho caùc ñaïi hoïc vaên khoa, caùc tröôøng sinh ngöõ cuõng nhö nhöõng trung taâm nghieân cöùu ña ngoân ngöõ.
Phoâng chöõ ñoäng cho baát cöù phoâng chöõ Vieät naøo
Vôùi phöông tieän hieän nay chuùng toâi coù theå thöïc hieän Phoâng chöõ Ñoäng (Dynamic Fonts) cho baát cöù phoâng chöõ Vieät naøo. Ñeå giuùp caùc baïn thöôûng thöùc Phoâng Chöõ Ñoäng, chuùng toâi ñeà nghò 3 giaûi phaùp sau:

Ngoaøi ra chuùng toâi cuõng coù theå giuùp caùc baïn ñaêng kyù email vaø trang nhaø taïi Vieät nam. Ñoäc giaû caàn chi tieát veà nhöõng baùo caùo naøy xin lieân laïc vôùi chuùng toâi.

Nguyeân taéc tìm kieám thoâng tin baèng Vieät ngöõ
Vaán ñeà tìm thoâng tin baèng Vieät ngöõ treân Internet raát quan troïng. Hieän nay soá löông thoâng tin baèng Vieät ngöõ chöa nhieàu, nhöng trong töông lai 1, 2 naêm nöõa con soá naøy seõ gia taêng gaáp boäi, ñaëc bieät laø trong caùc maïng noäi vi (Intranet). Vaán ñeà ñöôïc ñaët ra hoâmn nay ñeå chuùng ta cöùu xeùt vaø choïn höôùng ñi cho töông lai.
Trong thôøi gian qua chuùng toâi coù khaùm phaù moät chöông trình tìm kieám (Search program) hoå trôï nhieàu ngoân ngöõ, trong ñoù coù Vieät ngöõ, con soá naøy seõ gia taêng trong töông lai gaàn ñaây. Do ñoù chuùng ta khoâng phaûi lo laéng veà phöông tieän cho coâng taùc. Vaán ñeà tröôùc maét maø chuùng ta caàn thöïc hieän ngay laø vieäc san ñònh danh töø tin hoïc. Moät soá töï ñieån Tin hoïc ñaõ ñöôïc xuaát baûn trong vaø ngoaøi nöôùc, chuùng ta caàn nhaát trí trong vieäc choïn chöø cho thích hôïp.
Sau ñaây laø nhöõng nguyeân taéc caên baûn cho vieäc Search baèng ngoân ngöõ khoâng phaûi laø Anh ngöõ:
1- Khi ngöôøi xöû duïng duøng moät ngoân ngöõ naøo thì chöông trình tìm kieám seõ töï ñoäng chuyeån sang ngoân ngöõ thích nghi ñeå töø ñoù tìm kieám thoâng tin theo ñeà taøi yeâu caàu. Kyõ thuaät naøy raát thích hôïp cho Maïng Noäi vi (Intranet).
2- Moät giaûi phaùp khaùc aùp döïa treân khaû naêng thoâng dòch  cuûa heä thoáng (Machine Translation Service hay MTS). Kyõ thuaät naøy thích hôïp cho Internet do khaû naêng tìm kieám taøi lieäu töø nhieàu ngoân ngöõ khaùc nhau ñeå chuyeån dòch sang ngoân ngöõ ngöôi xöû duïng yeâu caàu.
a) Thí duï ngöôøi xöû duïng muoán tìm thoâng tin lieân quan ñeán Thöông vuï ñieän töû. Sau khi ñaùnh chöõ töø baøn phím (chöõ Vieät) Thöông Vuï ñieän töû
2- Beân trong chöông trình Tìm kieám, chöõ Thöông vuï ñieän töû ñöôïc chuyeån dòch thaønh Electronic Commere hay E-Commerce. 
nhôø khaû naêng thoâng dòch cuûa nhu lieäu
3- Tìm kieám döïa treân MetaSearch thoâng qua nhieàu chöông trình tìm kieám nhö Infoseek, Alta Vista, Lycos, Yahoo, v.v. .. Nhöõng tính chaát caên baûn cuûa tìm kieám nhö AND, OR seõ ñöôïc duøng cho coâng taùc.
4- Sau khi thu thaäp ñaày ñuû thoâng tin caàn thieát, chöông trình tìm kieám seõ laäp baûng toùm löôïc (summary) caùc ñòa chæ (URL) vaø thoâng dòch baûng toùm löôc naøy sang Vieät ngöõ.
5- Ngöôøi xöû duïng seõ döïa treân baûn toùm löôïc baèng Vieät ngöõ vôùi chi tieát ñòa chæ lieân heä vaø ñeán ñòa ñieåm thích nghi.
6- Duyeät xeùt taøi lieäu vôùi chöông trình duyeät (browser).
Dó nhieân trong giai ñoaïn naøy ngöôøi xöû duïng seõ phaûi ñoïc taøi lieäu baèng ngoân ngöõ khoâng phaûi laø Vieät ngöõ. Vaán ñeà chuyeån dòch nhöõng thoâng tin naøy sang Vieät ngöõ khoâng phaûi laø nhieäm vuï cuûa chöông trình Tìm Kieám. Hieän nay chöa coù chöông trình chuyeån dòch sang Vieät ngöõ. Hi voïng trong 1 hay 2 naêm nöõa, sau khi san ñònh danh töø, chuùng ta seõ coù chöông trình chuyeån dòch thích nghi. Tuy nhieân vôùi khaû naêng sinh ngöõ cuûa chuyeân vieân tin hoïc Vieät nam, chuùng ta coù theå ñoùc ñöôïc moät soá ngoaïi ngöõ chính. Hieän nay ñaõ coù nhöõng chöông trình chuyeån dòch taân kyø cho nhöõng ngoân ngöõ nhö: Anh, Phaùp, Hoa, Nhaät, Ñöùc, YÙ, Taây ban Nha, Nga, Ñaïi Haøn, Thaùi, v.v...
Trong baùo caùo thöù 5, döï truø vaøo ñaàu naêm 2000, chuùng toâi hi voïng seõ trình baøy nhöõng phaùt hieän môùi vaø taân kyø hôn cho Vieät ngöõ, döïa treân nhöõng thaønh quaû nghieân cöùu cuûa chuyeân vieân tin hoïc Vieät nam trong vaø ngoaøi nöôùc cuõng nhö döïa treân nhöõng khaùm phaù do coäng ñoàng Internet maø chuùng ta coù theå duøng cho Vieät ngöõ. Môøi caùc baïn ñoùn xem.

Leâ Quang Vaên